7.5.6 Düşünce sitilleri:
Kognitif sitiller bilgi işlemenin içeriğinden ziyade nasıl olduğuyla ilgilidir. Bazı kişiliklerin ayrıca anlatılması gereken diğerlerinden oldukça farklı stilleri vardır. Histirionikler ihtiyaçları olan desteği ve yakınlığı sağlamak ve insanları çekebilmek için “gösteri” stratejisini kullanırlar. Bu strateji başarısızlığa uğradığında da saldırganları cezalandırmak ve onları işbirliğine zorlamak için ağlamak, kızmak vb gibi “dramatik” gösteriye başvururlar. Bilgi işleme global ve izlenimci özelliğe sahiptir. Bu kişiler ormana bakarken ağaçları göremezler. İçinde bulundukları durumu kendi genel bakışlarından yola çıkarak yetersiz bilgilere dayanarak, detayları kaybetmek pahasına stereotipik, global ve geniş yorumlarda bulunurlar. Histrionikler bir duruma hiç uymayan bağlantılar kurabilirler. Kendi eğlendirme çabalarına cevap vermeyenleri “beni reddediyorlar” şeklinde yorumlayabilir. Diğer insanların yanlızca yorgun, sıkılmış veya başka bir şeyle meşgul olduklarını görmeyebilirler. Olayları objektif ölçülerden ziyade subjektif ölçülerle değerlendirdiklerinden kendi duygularını son başvuru mercii olarak kullanırlar. Bir insan karşısında kötü hissediyorlarsa o insan kötüdür.
Obs-komp kişiler ise tam tersine ağaçlara bakarken ormanı göremezler. Detaylarla o kadar ilgilenirler ki olayın genel özelliklerini farketmezler. Bir insanın bir kaç hatasından yola çıkarak onun başarısız olduğuna karar verebilirler. Subjektif tecrübeleri küçültmeye meyillidirler. Bu nedenle kendilerini hayatın bazı zenginliklerinden ve bazı önemli olayları vurgulayan duyguları bir bilgi kaynağı olarak kullanmaktan mahrum ederler.
Davranış veya strateji kişilik bozukluğu teşhisi koymak için temel teşkil etmekle beraber bozukluğu tam olarak anlayabilmek için kendini ve başkalarını olgılayış ve inançlar konusunda bilgi sahibi olunmalıdır. Bu bilişsel birimler bilgi işlemede rol oynarlar ve aktive olduklarında ilgili stratejilerin tetiğini çekerler.
Örneğin kaçıngan birisi kendini sosyal olarak beceriksiz, kırılgan görür. Başkalarını eleştirici ve aşağılayıcı olarak görmesi bu kırılganlığı pekiştirir. Reddedilmenin korkunç bir olay olarak görülmesi hasssiyetini pekiştirir ve muhtemel veya gerçek reddedilmenin önemini abartır. Bu bir kısır döngü oluşturur. Sonuç olarak insanlar arasında sürekli anksiyetelidir ve kabul edilmemesini gösteren en ufak delilleri bile büyütür ve kendisini kötü hisseder.
İnsanlara yaklaşırsa kendisini yetersiz ve aşağı algılayabilecekleri kaygısı, hoş olmayan duygulara katlanamayacağını düşünmesi bu duyguların uyanabileceği durumlardan kaçınmasıyla sonuçlanır. Kronik olarak hoş olmayan her türlü düşünceyi de zihninden uzaklaştırdığı için negatif otamatik düşüncelerini, temel inançlarını bulması bu tür hoş olmayan duygulara yol açacağından dolayı oldukça zordur.
Bağımlı ise başkalarını yardımcı ve destekleyici olarak gördüğünden insanlara yaklaşır.
Kişilik bozuklarının tipik şemaları ve stratejilerini anlamak terapist için bir yol haritası işlevi görür. Pek çok hastanın diğer kişilik bozukluklarıyla örtüşen davranışlar ve tavırlar gösterdiği unutulmamalıdır. Tam bir değerlendirme yapmak için bu farklılıkları ortaya koymak önemlidir.
Yukarı